Agjencioni Evropian për Rindërtim:

Programi i vitit 2002 për Kosovë

Bashkimi Evropian është ofruesi më i madh i ndihmave për  Kosovën.

Në vitin 2002, Agjencia Evropiane për Rindërtim do të jetë përgjegjëse për administrimin edhe të 134.4 milion euro të programit për ndihma të BE-së për Kosovë.

Programi i Agjencisë prej 134.4 milion euro është i ndarë në tri pjesë:

Qeverisje e mirë dhe ndërtimi institucional

Reforma në Administratën Publike – Në përgjithësi (9.7 milion euro)

Vëmëndje e shtuar në programin e vitit 2002 i kushtohet rindërtimit të institucioneve. Projektet e mëposhtme do të realizohen gjatë këtij viti:

- Njësia për potencialin njerëzor (5.5 milion euro) do të mbështesë administratën e re publike për aftësimin e personelit. Me këtë projekt do të ndihmohet administrata e re publike për aftësimin e personelit në nivelin lokal dhe qendror qeveritar, dhe të mbështet zhvillimin e të dhënave stabile statistikore.

- Instituti për Administratë Publike (700,000 euro). Agjencia do të ndihmojë krijimin e IAP, i cili do të jetë përgjegjës për stërvitjen e nënpunësve civil.

- Fondi për Investime Komunale dhe Lokale (3.5 milion euro). Fonde të tjera do të ndahen për MLIF për të financuar projekte të vogla në infrastrukturën komunale.

 Reforma në Administratën Publike – Shëndetësi (5 milion euro)

- Reformat dhe zhvillimi i arsimimit shëndetësor (1.5 milion euro). Me këtë projekt do të mbështetet zhvillimi i Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të  Prishtinës, duke ndihmuar ngritjen e arsimimit universitar dhe pasuniversitar sipas standardeve evropiane.

- Mbështetja për Përkujdesjen Shëndetësore Famijare (2 milion euro). Do të vazhdohet me angazhimin e fondeve evropiane për mbështetjen e  mjekëve të rinj të stërvitur për mjekësinë familjare. Do të përfundohet kompletimi me pajisjet kryesore për spitale

- Mbështetje për Ministrinë e Shëndetësisë  (1.5 milion euro). Ndihma do të përqëndrohet në krijimin e këshillit për politikë dhe planifikim, dhe agjencisë për kontroll të ushqimit.

Drejtësi (7 milion euro)

- Ndihmë ligjore për çështje civile  (2 milion euro). Kjo është vazhdimësi e projektit të krijuar nga Agjencia në vitin 2001. Fondet e BE-së ofrojnë ndihmë ligjore për çështje civile për ata të cilët kanë pak ose aspak të ardhura.

- Rehabilitimi i godinave të gjykatave (5 milion euro). Agjencia do të vazhdoj të financojë rehabilitimin e godinave të gjykatave më qëllim që të kontribuojë për një qasje më të drejtë, efikase në administratën juridike.

Rindërtimi ekonomik, Ringjallja dhe Reformat

Energjia (55 milion euro)

Rehabilitimi i infrastrukturës energjetike është çështje vitale për zhvillimin ekonomik të Kosovës.

- Riparimi i minierave kryesore të thëngjillit (12.8 milion euro)

- Riparimi i separacionit të thëngjillit (4.2 milion euro)

- Mirëmbajtjen e punëtorive të KEK-ut në Kosovamont (2.6 milion euro). Me këtë projekt do të bëhet ripajisja e punëtorisë kryesore në KEK.

- Punët e domosdoshme në termocentralin Kosova B (16 milion euro). Më shumë punë do të bëhen në të dy termocentralet për të avancuar qëndrueshmërinë e termocentraleve.

- Instituti INKOS (1.4 milion euro). Pajisje të reja do të sigurohen për laboratorin e analizave.

- Rehabilitimi i sistemit të bartjes (5 milion euro)

- Riparimi i sistemit distribuiv (2 milion euro)

- Mbështetja menaxheriale për  KEK-un (11 milion euro). Konsortiumi i udhëhequr nga një ndërrmarje publike energjetike ndërkombëtare do të emërohet për të ndihmuar KEK-un për t’u bërë ndërrmarje e qëndrueshme ekonomike. Do të sigurohet stërvitja e të gjitha niveleve në KEK.

Transporti (6 milion euro)

- Mbështetje institucionale për Drejtorinë e Rrugëve (1 milion euro)

- Rehabilitimi I rrugëve dhe urave (4 milion euro). Disa ura në rrugën  Prishtinë-Shkup do të përforcohen, ndërsa pjesa tjetër e rrugës në gjatësi prej 12km para kufirit me Ish Republikën Jugosllave të Maqedonisë do të shtrohet me asfalt.

- Rrugët në enklava (1 milion euro). Rrugët për në enklavat minoritare do të riparohen.

Uji dhe ambienti (5 milion euro)

Qëllimi i këtij programi është që të avancojë shëndetin publik në Kosovë  dhe të kontribuojë në zhvillimin ekonomik duke sigururar shërbime të furnizimit me ujë të një kualiteti të lartë dhe një ambient më të pastër.

- Mbështetje administrative për ndërrmarjet e shërbimit publik (2.4 milion euro). Fondet do të ndahen për përmirësimin e organizimit dhe administrimin e ndërrmarjeve të shërbimeve publike.

- Stacione matëse në lumenj për administrimin e burimeve të ujit (800,000 euro). Do të sigurohen pajisje për të përmirësuar aftësinë e këtyre stacioneve për të mbikqyr sasinë dhe kualitetin e ujit.

- R ehabilitimi i deponive të hirit në Kosovën A dhe B (1 milion euro). Nga këto deponi të hirit në ajër shpërndahen sasi të mëdha të pluhurit. Projekti synon të përmirësojë shëndetin publik dhe ambientin duke përdorur metoda të reja për asgjësimin e hirit në termocentrale.

- Rehabilitimi i pjesës ku hudhen mbeturinat minerare në Mitrovicë (800,000 euro). Vendi  ku hudhen xehet metalike nga industria përpunuese do të rehabilitohet, duke minimizuar kështu problemet shëndetësore dhe të ambientit.

Zhvilimi i Përgjithshëm Ekonomik (10 milion euro)

- Do të ndahen kredi shtesë për ndërrmarjet shoqërore përmes Programit të Zhvillimit Industrial (7.5 milion euro). Këtë program Agjencia e themeloi në vitin 2001,  e cila ndan kredi dhe ndihmë për ndërrmarjet shoqërore për të rifilluar prodhimin dhe të krijojnë vende të punës.

- Mbështetje për Agjencinë e Mirëbesimit (1.5 milion euro)

- Ndihmë për zhvillimin e ndërrmarjeve për minoritetet (1 milion euro). Ky projekt do të sigurojë që minoritetet të kenë qasje në ndihmën për zhvillimin e ndërrmarjeve dhe investimeve të brendshme.

Zhvillimi i Ekonomisë Rurale (9 milion euro)

- Njësia për Zhvillimin e Agroekonomisë(ABU) do të ketë fonde shtesë për kreditim (4.1 milion euro). Ky projekt do të shpejtojë trasnformimin dhe ringjalljen e ndërrmarjeve shoqërore dhe private të agroekonomisë duke i siguruar fonde shtesë për kreditim ABU-s, të cilën e themeloi Agjencia në vitin 2001.

- Përforcimi i shërbimeve publike veterinare (2.4 milion euro)

- Njësia për statistikën bujqësore dhe për politikë këshilldhënëse (2.5 milion euro)

Rindërtimi i shtëpive (16 milion euro)

- Rindërtimi edhe i 1000 shtëpive të dëmtuara nga lufta (11.5 milion euro). Vlerësohet se rreth 70% e shtëpive do të duhet që të rindërtohen plotësisht.

- Skema kreditore për rindërtimin e shtëpive (4.5 milion euro). Kjo do t’u mundësojë familjeve të cilat nuk u kualifikuan për ndihmë, e të cilat nuk kanë mjete të mjaftueshme, të mund të bëjnë vet meremetimin e shtëpive të tyre.  

Zhvillimi Shoqëror dhe Shoqëria Civile

Mbështetje për arsimimin dhe stërvitjen profesionale + Universiteti I Prishtinës

- Mbështetje për arsimimin dhe stërvitjen profesionale (3 milion euro). Fillimisht programet për arsimimin dhe stërvitjen profesionale (VET) do të zhvillohen në fushën e studimeve afariste dhe mirëmbajtjes elektronike.

- Përmirësimi i objekteve të Universitetit të Prishtinës (1.5 milion euro). Ky projekt do të vazhdojë punën e programeve të mëparshme për Universitetin, të cilat i financoi Agjencia. Do të rehabilitohen edhe 2 konviktet që nuk janë riparuar në Qendrën e Studentëve.

Shoqëria Civie dhe mediat e pavaruara

- Mbështetje për shoqërinë civile (2.8 milion euro). 1 milion euro do të ndahen për  Kosovo Civil Society Foundation (KCSF),  i cili do të përdorë këto mjete, ashtu si edhe viteve të mëparshme, për t’u ndarë donacionet OJQ-ve të cilat promovojnë  të drejtat e grave dhe të minoriteteve dhe për ndërtimin e potencialeve njerëzore. Pjesa tjetër e fondit 1.8 milion euro do të drejtohet për nevojat ekonomike dhe shoqërore për minoritetet në Kosovë.

- Mbështetje për RTK (1.5 milion euro). Me këtë projekt ndihmohet RTK-së si radiotelevizion i qëndrueshëm, i pavarur publik.

Programet ndihma të BE-së për Kosovë, me të cilat administroi  Agjencia për Rindërtim, 1999-2001

Qeverisje e mirë dhe ndërtimi i institucioneve

Administrimi i përgjithshëm  publik

Në administratën publike, ekspertët e BE-së për qeveri lokale janë dërguar në komunat e Kosovës për t’i ndihmuar ato në ndërtimin e institucioneve.  Në vitin 2000, u krijua Fondi për Investime Komunale dhe Lokale (MLIF) për të financuar  projektet të vogla  për rehabilimin e infrastructures në komunat e Kosovës. Shembuj të tillë janë arnimi i rrugëve dhe riparimi i ndriçimit të rrugëve dhe trotuarëve. Agjencia gjithashtu ka mbështetur OSBE-në  për organizimin e zgjedhjeve në Kosovë në nëntor të vitit 2001.

Administrimi Publik  – Shëndetësia

Agjencia ka ndihmuar avancimin e sistemit të shërbimit shëndetësor duke I siguruar ndihmë teknike Ministrisë së Shëndetësisë (ish- Departamenti i Shëndetësisë të UNMIK-ut), si edhe sigurimin e pajisjeve themelore për spitale. Agjencia gjithashtu ka bërë strëvitjen e profesionistëve të shërbimit shëndetësor (administrator dhe mjekët familjar), dhe ka siguruar shërbim të sigurtë të transfuzionit të gjakut.

Drejtësia

Me qëllim që të mbështesë sundimin e ligjit, Agjencia sëbashku me Odën e Avokatëve të Kosovës, ka krijuar mekanizmin e ofrimit të ndihmës ligjore në rastet civile.  Godinat e gjykatave dhe burgjet janë rehabilituar. Agjenica  gjithashtu ka financuar kurset për stërvitje për të pregatitur juristët për provimin e Avokatit të Kosoves. Ajo gjithashtu ka financuar edhe Institutin Juridik të  Kosovës.

Rindërtimi, ringjallja dhe reformat ekonomike

Energjia

Që nga qershori i vitit 1999, 273 milion euro të fondeve të BE-së janë ndarë për përmirësimin e furnizimit me energji në Kosovë.  80 milion euro janë ndarë gjatë viteve  1999 dhe 2000 për të paguar importin e  energjisë elektrike, riparimet emergjente në termocentralet e Kosovës, dhe për pagat e punëtorëve. Në vitin 2000 dhe 2001, Agjencia  Evropiane për Rindërtim  ka bërë riparime të konsiderueshme në termoelektranën Kosova B. Deri tani, 121 milion euro janë shpenzuar për riparim. Krahas këtij riparimi, 50 milion euro të fondeve të BE-së janë ndarë për rehabilitim intenziv në minierat e thëngjillit të cilat furnizojnë me thëngjill të dy termocentralet, Kosovën A dhe B. Poashtu janë bërë riparime në rrjetin e bartjes të Kosovës dhe sistemet e ngrohjes qendrore.

Transporti

Deri tani, Agjencia Evropiane për Rindërtim ka riparuar 380 km rrugë kryesore të  Kosovës. Në vitin 2000, janë rindërtuar tri akse rrugore dhe dy ura. Në vitin 2001, Agjencia ka bërë rehabilitimin edhe të tri akseve  kryesore edhe dy urave. Këto punë kanë përmirësuar në mënyrë të dukshme infrastrukturën e transportit në gjithë Kosovën, duke lehtësuar kështu lëvizjen e mallrave dhe të njerëzve. Përveç kësaj, është ndihmuar edhe sistemi hekurudhuror i Kosovës (furnizimi me pajisje dhe riparimi i binarëve ).  Gjithashtu i është dhënë ndihmë institucionale Ministrisë së Transportit (ish- Departamenti i Transportit të UNMIK-ut). Poashtu po përmirësohet vendkalimi kufitar mes Kosovës dhe ish Republikës Jugosllave të Maqedonisë.

Uji dhe Ambienti

Agjencia Evropiane për Rindërtim është angazhuar në programe të mëdha të punëve në rehabilitimin e sistemeve për përmirësimin e furnizimit me ujë dhe sistemin sanitar në Kosovë, dhe përmirësimin e nivelit të administrimit sipas standardeve të Evropës perëndimore. Në kuadër të programit për vitin. 2000, 10 milion euro janë ndarë për përmirësimin e furnizimit me ujë dhe rrjetit sanitar. Këtu përfshihen riparimet e stacioneve të pompimit dhe përpunimit të ujit. Në vitin 2001, startoi programin për përmirësimin e administrimit të  hedhurinave në Kosovë. U rehabilituan dhe u konservuan 19 deponi në gjithë Kosovën. Gjatë këtij viti, 2002, Agjencia Evropiane për Rindërtim do të ndërtojë gjashtë deponi regjionale.

Rindërtimi i shtëpive

Deri në fund të vitit 2002, në kuadër të programit per rindërtimin e shtëpive të Agjencisë do të jenë të rindërtuara mbi 16,500 shtëpi në Kosovë. Kjo do të thotë se janë ndihmuar mbi 120,000 njerëz. Në kuadër të programit për rindërtimin e shtëpive të vitit 1999 janë rindërtuar 3,540 shtëpi. Edhe 8,420 shtëpi janë ndërtuar në k;uadër të programit të vitit 2000 në vlerë prej 60 milion euro. Me programin e rindërimit të shtëpive për vitin 2001 u rindërtuan edhe 3,630 shtëpii.  80% e të gjitha shtëpive të rindërtuara nga Agjencia ne vitin 2001 i takonin kategorisë së IV (ato krejtësisht të shkatërruara) kurse të tjerat ishin të kategorisë së III (më shumë të dëmtuara). Agjencia Evropiane për Rindërtim gjithashtu i ka dhënë ndihmë teknike Drejtorisë së Banimit dhe Pronës (HPD), dhe është duke kompletuar rindërtimin e pesë kullave (shtëpi-kështjella tradicionale prej guri).

Zhvillimi ekonomik-Ndërrmarjet

Agjencia Evropiane për Rindërtim ka rol të rëndësishëm në zhvillimin e ndërrmarjeve në Kosovë. Në vitin 2000, Agjencia sëbashku me Bankën Botërore  themeloi Njësinë e Përkohshme Kreditore (ICU), e cila u jep kredi ndërrmarjeve të vogla dhe të mesme (SME). Ajo është kreditori numër një në Kosovë. Përveç mbështetjes që ia jep ICU-së, Agjencia, sëbashku me Bankën Gjermane për Zhvillim, KfW,  jep kredi të vogla mikro-ndërmarrjeve përmes Fondit Evropian për Kosovë.  Në fund të vitit 2001 u krijuan tri Agjenci Regjionale për Ndërrmarje, poashtu me fonde të BE-së u krijua Këshilli i Kosovës për Zhvillimin e Ndërrmarjeve të vogla dhe të mesme e cila vepron si një avokat i pavarur për sektorin privat.  Agjencia gjithashtu ka ndihmuar për krijimin e qendrës Euro Info Correspondence Centre (EICC) në Kosovë, e cila tani vepron si lidhje e afarizmit të Kosovës me  pjesën tjetër të Evropës. Poashtu mbështetje e madhe i është dhënë edhe ndërrmarjeve shoqërore, përmes Programit për Zhvilimin Industrial (IDP). Ky program u jep ndihmë teknike dhe kredi ndërrmarjeve shoqërore me qëllim që të rifillojnë prodhimin dhe të krijojnë vende pune.

Zhvillimi i ekonomisë rurale

Programi për bujqësi i Agjencisë synon të ringjallë ekonominë rurale. Në vitin 2000 dhe 2001, Agjencia  Evropiane për Rindërtim ka financuar importin e plehrave dhe farërave të kualitetit të lartë për të përmirësuar prodhimin dhe fitimet e bujqëve. Si rezultat i kësaj u rrit rendimenti i kulturave kryesore bujqësore për 30% (gruri, patatja dhe misri). Në kuadër të programit të vitit 2001 prej 28 milion euro, ekonomia rurale e Kosovës u ndihmua edhe në fusha të tjera. U riparian sistemet publike të ujitjes në Kosovë,për të sigururar furnizimin me ujë për ujitje. Agjencia gjithashtu ka themelaur Njësinë për Zhvillimin e Agroekonomisë (ABU) për të siguruar ndihmë teknike dhe kredi ndërrmarjeve shoqërore si edhe agroekonomive private.

Zhvillimi shoqëror dhe shoqëria civile

Shoqëria civile dhe mediat

Në shoqërinë civile, Agjencia po mbështet OJQ-të që promovojnë të drejtat e grave dhe të minoriteteve. Agjencia e arrin këtë duke financuar OJQ-në   Kosovo Civil Society Foundation (KCSF).  Kjo OJQ pastaj është përgjegjëse për shërndarjen e donacioneve të BE-së për grupet tjera civile dhe OJQ–të në tërë Kosovën. Fondet e BE-së gjithashtu janë kanalizuar drejt radiotelevizionit publik, Radio Televizioni i Kosovës (RTK), për ta ndihmuar që të krijojë program të llojllojshëm, pavarësi redaktuese dhe qëndrueshmëri financiare.

Universiteti i Prishtinës

Është rehabilituar Fakulteti i Arteve i Drejtësisë dhe Shkencave Natyrore, si edhe Departamenti I Kimisë dhe Arkitekturës, dhe mensa e studentëve dhe konviktet. Poashtu është instaluar sistemi i ri i ngrohjes qendrore në konviktet e studentëve.

Projektet tjera të financuara nga BE-ja e janë administruar nga Agjencia Evropiane për Rindërtim

Programi i punësimit dhe rehabilitimit në fshatra (VERP)

Programi VERP gjatë vitit 1999 dhe 2000, bashkë me UNDP ka zbatuar projektin për punësim të përkohshëm për kategoritë më të nevojshme në rajonet rurale. Njerëzit bënin punë rehabilituese si largimin dhe reciklimin e hedhurinave, riparimin e rrugëve ose ripyllëzimin, për një pagesë simbolike për të mbështetur familjet e tyre.

Veprimtari të nivelit më të vogël

Ky projekt i cili u zbatua në vitet 1999 dhe 2000, ndihmoi, iniciativat qytetare në nivel lokal. Shembuj të tillë janë rehabilitimi i teatrove, mbështetja për OJQ-të, ngjarjet kulturale, dhe riparimi i godinave shkollore.

Regjistrimi – Lejet e Identifikimit

Agjencia Evropiane për Rindërtim ka ndarë 5 milion euro për pajisjet e domosdoshme për shtypjen e lejeve të identifikimit.

De-minimi

6 milion euro i janë ndarë Qendrës për Koordinimin e Veprimit për Mina të UN për të ndihmuar deminimin dhe programet për vetëdijësimin e rrezikut nga minat në Kosovë.

Trupat Mbrojtëse të Kosovës

Pajisje dhe stërvitje në vlerë prej 5 milion euro iu ndanë Trupave Mbrojtëse të Kosovës, për t’u mundësuar atyre të përmbushin rolin e tyre si agjenci civile e shërbimit emergjent.

Shërbimet e  postës dhe  telekomunikacionit

Agjencia Evropiane për Rindërtim ka luajtur një rol të madh në rivendosjen e shërbimeve të telekomunikacionit. 4.4 milion euro u ndanë për ndërtimin e centralit të ri parapagues në Prishtinë e cila u përfundua në dhjetor të vitit  2001.  Përveç kësaj, u siguruan pajisje (kryesisht kompjuterë dhe automjete) për rivendosjen e shërbimeve postare.